از حضرت صادق عليه السلام روايت شده كه : چون ابراهيم از دنيا رحلت كرد ، آب از ديده‌هاى مبارك رسول خدا صلى الله عليه و آله فرو ريخت و فرمود كه ديده مىگريد و دل اندوهناك مىشود و نمى گويم چيزى كه باعث غضب پروردگار گردد ، پس روى كلام با ابراهيم كرد و فرمود كه ما بر تو اندوهناكيم اى ابراهيم . پس در قبر ابراهيم رخنه‌اى مشاهده كرد ، به دست خود آن رخنه را اصلاح كرد و فرمود كه هرگاه احدى از شما عملى كند بايد محكم بكند ، پس فرمود كه ملحق شو به سلف شايسته خود عثمان بن مظعون . « 1 » و در اين روز ، سنهء 279 ، معتمد بالله خليفهء پانزدهم عبّاسى وفات كرد و معتضد بالله به جاى او نشست و معتمد بيست و سه سال سلطنت كرد ، ليكن در ايام او وقايع بسيار و حوادث و فِتَنِ بىشمار رخ داد و پيوسته او در تَعَب و عَنا بود ، از جمله ابتلاى او بود به صاحب زنج و گرفتارى او به يعقوب بن ليث صفّار و غيره . « 2 » و امير المؤمنين عليه السلام اشاره به او فرموده في قوله : « وَخامِس عَشَرُهُم كثيرُ العناء قليلُ الغناء » . « 3 » خودِ معتمد از مقهوريت و مغلوبيت خويش خبر داده در اين بيت : أليسَ مِنَ العَجائِبِ أنَّ مَثَلي * يَرى ما قَلَّ مُمتَنِعاً عَلَيهِ وتُؤَخَذُ « 4 » بِاسمِهِ الدُّنيا جَميعاً * وَما مِن ذاكَ شَيءٌ في يَدَيْهِ « 5 » سرّ گرفتارى و ابتلاى او آن شد كه چون در ايام او ، حضرت عسكرى عليه السلام شهيد شد ، معتمد در تفحّص و تفتيش از امام زمان برآمد حتى زنان و كنيزان خانهء امام حسن را حبس و اعتقال كرد - چنانچه در هشتم ربيع الأوّل به آن اشاره شد ، لاجرم مشغول

--> ( 1 ) . كافى ، ج 3 ، ص 262 - 263 ، ح 45 . ( 2 ) . رك : سير اعلام النبلاء ، ج 12 ، ص 540 - 553 ، ش 210 . در سير اعلام النبلاء و تتمّة المنتهى او را « معتمد على الله » نام برده است . ( 3 ) . مناقب آل أبي طالب ، ج 2 ، ص 110 . ( 4 ) . در مصدر : « تؤكل » . ( 5 ) . سير أعلام النبلاء ، ج 12 ، ص 548 و 602 .